Focus Stacking เทคนิคการเพิ่มความชัดลึก

ช่างภาพมือใหม่ทุกคนได้รับการสอนมาว่า ถ้าอยากถ่ายภาพให้มีความชัดลึกมากๆ ให้เปิดรูรับแสงแคบๆ หรือใช้เอฟนัมเบอร์สูงๆ แต่ต้องแลกมาด้วยการต้องตั้ง ISO สูงขึ้น หรือ shutter speed ที่ยาวนานขึ้น สิ่งเหล่านี้ไม่เป็นปัญหาอีกต่อไป โดยเฉพาะการถ่ายภาพมาโคร หากเราใช้เทคนิคการถ่ายภาพชนิดนึงที่เรียกว่า focus stacking

Focus stacking คือ เทคนิคการรวมภาพหลายๆ ภาพ ที่ได้จากการขยับจุดโฟกัสขณะถ่ายภาพไปเรื่อยๆ เพื่อเก็บความชัด ณ ตำแหน่งต่างๆ โดยการ register ภาพทั้งหมดให้ตรงกัน แล้วเลือกเอาส่วนที่ชัดของแต่ละภาพมารวมกันเป็นภาพเดียวนั่นหมายความว่า ต้องประกอบด้วยสองส่วนคือส่วนการถ่ายภาพและการประมวลผลภาพนั่นเอง

ในฝั่งการถ่ายภาพจะใช้กล้องอะไรก็ได้ แต่กล้องถ่ายภาพรุ่นใหม่ๆ มักมีฟังก์ชันให้เลือกถ่ายภาพแบบขยับจุดโฟกัสไปเรื่อยๆ เช่น Caonon และ Sony เรียกว่า Focus Braketing, ส่วน Nikon เรียกว่า Focus Shifting

เทคนิคถ่ายภาพที่สำคัญคือ ช่างภาพควรใช้ขาตั้งกล้อง เพราะหากไม่ใช้แล้วอาจจะทำให้การ stacking ไม่ได้ผลดี เพราะถ้าภาพเหลื่อมกันเยอะเกินไปจะมีความยุ่งยากในการซ้อนและรวมภาพเข้าด้วยกัน การเปิดรับแสงให้เท่ากันทุกภาพ โฟกัสเริ่มตั้งแต่จุดใกล้สุดแล้วขยับไปทีละน้อย ตลอดระยะความชัดลึกที่ต้องการ บางครั้งอาจจะใช้ไม่กี่ภาพ

แต่บางกรณีอาจใช้หลายร้อยภาพขึ้นกับความชัดลึกในภาพแต่ละภาพละความชัดลึกทั้งหมดของวัตถุที่ต้องการ การมีอุปกรณ์จะช่วยให้ถ่ายภาพได้สะดวกมากขึ้นในการถ่ายภาพ เช่นขาตั้งกล้องดีๆ ทีแข็งแรง ปรับได้หลากหลาย มี macro slider หรือ Macro flash สำหรับถ่ายมาโคร เป็นต้น

สำหรับการรวมภาพเข้าด้วยกันต้องใช้ซอฟต์แวร์ทำการซ้อนภาพและรวมภาพ เช่น Adobe Photoshop, Helicon Focus อย่างไรก็ดี กล้องบางรุ่นได้รวมทั้งสองเข้าด้วยกันทำให้เราสามารถได้ภาพความชัดลึกสูงได้โดยตรงจากกล้อง เช่น Olympus (OM1 OM5), Panasonic (GH5 G9II) และ Canon (R7 R10) เป็นต้น

การถ่ายภาพแบบใดบ้างที่ได้รับประโยชน์จากการทำ focus stacking

การถ่ายภาพมาโคร (Macro Photography) การถ่ายภาพมาโครเป็นการถ่ายภาพที่ให้กำลังขยายที่สูงมาก ในการถ่ายภาพแมลง ดอกไม้ หรือสิ่งของเล็กๆ ความชัดลึกอาจมีเพียงเศษเสี้ยวของมิลลิเมตรเท่านั้น focus stacking จึงเป็น สิ่งจำเป็น
ที่ช่วยให้ภาพมาโครคมชัดทั้งตัววัตถุ (เช่น คมชัดตั้งแต่ดวงตาไปจนถึงปีกของแมลง) สร้างภาพที่เหมือนจริงและมีรายละเอียดสูงจนต้องร้องว้าว

การถ่ายภาพทิวทัศน์ (Landscape Photography) เรามักถ่ายภาพทิวทัศน์ด้วยรูรับแสงแคบ (เช่น f/11 หรือ f/16) เพื่อเพิ่มความชัดลึก แต่หากมีวัตถุใกล้กล้องมากเป็นฉากหน้าเช่น ก้อนหินหรือดอกไม้ การถ่ายภาพแบบปกติมักทำให้วัตถุที่ใกล้ที่สุดนี้ยังคงเบลอเล็กน้อย (แม้ใช้ค่า f สูง) การซ้อนโฟกัสเพียง 2-3 ภาพ (ชัดหน้า, ชัดกลาง, ชัดหลัง) ก็เพียงพอที่จะสร้างภาพทิวทัศน์ที่ “คมชัดสมบูรณ์แบบ”

การถ่ายภาพผลิตภัณฑ์ ถ่ายเหรียญ ถ่ายพระเครื่อง การถ่ายภาพผลิตภัณฑ์ เหรียญ พระเครื่อง อัญมณี หรืออุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ มักต้องแสดงรายละเอียดที่คมชัดทุกส่วนของผลิตภัณฑ์ Focus Stacking จะช่วยให้ได้ภาพที่ทำให้พื้นผิว ตัวอักษร และรายละเอียดทั้งหมดของวัตถุจะอยู่ในโฟกัสที่สมบูรณ์แบบ

Focus stacking เป็นหนึ่งในเทคนิคของการถ่ายภาพเชิงคำนวณ (computational photography) ที่ทำให้ผลลัพธ์ของภาพถ่ายก้าวข้ามข้อจำกัดทางด้านฟิสิกส์ของการถ่ายภาพในเรื่องของความชัดลึกไปได้
อ.ติ่ง