เคยสังเกตไหมว่ากล้องส่วนใหญ่จะมี color space ให้เลือกใช้เป็น sRGB และ AdobeRGB สองอย่างนี้ต่างกันอย่างไร ทำไมผู้ผลิตกล้องจึงต้องใส่เข้ามาในเมนูของกล้องด้วยนะ

Color space หรือปริภูมิสีเป็นช่วงความกว้างหรือขอบเขตสีของภาพที่เกิด

จากแม่สี เช่นภาพ RGB หรือภาพ CMYK ลองนึกภาพว่าเราไปซื้อแม่สีน้ำมาชุดนึงแล้วผสมกันให้มีสีมากมายหลายหมื่นหลายแสนสี เราก็จะได้สีทั้งหมดที่่หมึกพิมพ์สีน้ำนั้นทำได้ แต่ถ้าเปลี่ยนหมึกเป็นสีน้ำมัน สีโปสเตอร์ ขอบเฃตความกว้างความสดของแต่ชุดสีก็แตกต่างกัน เช่นเดียวกันกับสี RGB ที่เป็นแม่สีของแสงที่เราเห็นจากจอภาพทั้งหลาย จอแต่ละรุ่นแต่ละแบบแม้จะแสดงภาพเดียวกัน ก็มีสีต่างกัน แสดงว่าจอแต่ละจอนั้นมีขอบเชตสีและการแสดงสีแตกต่างกัน

ทีนี้เนื่องจากจอมีเป็นหลายแสนหลายล้านเครื่องในยุค internet กำลังเฟื่องฟู HP และ Microsoft เลยกำหนดให้มี color space มาตรฐานขึ้นมาเรียกว่า sRGB เพื่อแก้ไขปัญหาความไม่สม่ำเสมอของสีบนจอต่างๆ และได้รับการรับรองโดย ICE (International Electrotechnical Commission) ให้เป็นมาตรฐานอย่างเป็นทางการ ผู้ผลิตจอทั้งหลายก็ยึดเอามาตรฐานนี้ไปสร้างจอให้ได้สมบัติตามนี้ ก็ถือว่าเป็นจอที่มีมาฐาน ซึ่งสมบัติสำคัญได้แก่ White Point เป็น D65 และ Gamma 2.2 และกำหนดค่าพิกัดสีของ R, G, B เป็นค่า Y,x,y ไว้ด้วย ซึ่งหากนำค่าพิกัดสีไปเขียนลงบนกราฟ CIE 1931 Chomaticity Diagram จะได้ดังภาพ

เส้นโค้งๆ รูปเกือกม้าคือขอบเขตสีของตามนุษย์ ส่วนสามเหลี่ยมอันเล็กเป็นขอบเขตสีของ sRGB จุดปลายสุดของสามเหลี่ยมจะเป็นตำแหน่งของค่าสี R255 G255 B255 (8 bits) จะเห็นว่าสี sRGB แคบมากไม่สามารถแสดงสีทั้งหมดที่มนุษย์เราเห็นได้ Adobe เลยกำหนดมาตรฐานของ color space ขึ้นมาใหม่ให้ใช้ในอุตสหกรรมการพิมพ์ โดยมีขอบเขตสีกว้างกว่า sRGB ในช่วงสีเขียว (สามเหลี่ยมอันใหญ่) โดยตำแหน่งของค่าสี G255 อยู่สูงกว่า G255 ของ sRGB color space ทั้งนี้ค่า white point และ gamma จะเหมือนกัน

นั่นย่อมแสดงว่า ค่าเขียวสุดของจอ AdobeRGB จะสดกว่า sRGB และทำให้สีอื่นๆ ที่เป็นส่วนผสมของสีเขียวก็จะสดขึ้นเช่นกัน จอภาพยุคใหม่ๆ เริ่มเอามาตรฐานของ AdobeRGB มาใช้ บางแบรนด์สามารถทำขอบเขตสีได้ถึง 99 เปอร์เซ็นต์ของ AdobeRGB เลยทีเดียว

ทีนี้ในกล้องทำไมต้องใส่ sRGB กับ AdobeRGB ไว้ด้วย เหตุผลสำคัญที่สุดคือทำให้ภาพจากกล้องแสดงสีได้อย่างถูกต้องนั่นเอง เมื่อถ่ายภาพ กล้องจะฝัง Metadata ที่ระบุว่า “ไฟล์ JPEG นี้ถูกสร้างขึ้นใน Color Space sRGB” หรือ “Adobe RGB” ลงในไฟล์ทันที ทำให้ซอฟต์แวร์และอุปกรณ์อื่น ๆ ทราบว่าจะต้องแปลความหมายของค่าตัวเลข RGB นั้นอย่างไร หากกล้องไม่มีมาตรฐานใดๆ ฝังมานั่นหมายถึงเราไม่รู้ว่าภาพจากกล้ออ้างอิงถึงสีใด และเมื่อผู้ใช้เอาไฟล์ไปใช้งาน ซอฟต์แวร์หรืออุปกรณ์อื่นๆ ก็แปลค่า RGB เป็นสีของตนซึ่งแน่นอนว่าสีจะแตกต่างกัน 

สมมุติว่าเราเอากล้องไปถ่ายรูปโดยทั้งทุกอย่างเหมือนกันหมดยกเว้น color space ถ้าถ่ายเป็น RAW ไฟล์สองภาพจะเหมือนกัน (โดยประมาณ) แต่ถ้าถ่ายเป็น jpeg แล้ว กล้องจะทำการแปลงข้อมูลสีของวัตถุซึ่งกว้างกว่า sRGB หรือ AdobeRGB มาเป็นตัวเลข สีสดมากๆ ที่อยู่นอกเขตจะถูกบีบอัดมาให้อยู่ในขอบเขต ตัวอย่างเช่นสีเขียวสดจะกลายเป็นพิกัดสีของตัวเลข 255 ใน sRGB แต่อาจจะกลายเป็นตัวเลข 200 ใน AdobeRGB ได้ เพราะขอบเขตสีนั้นกว้างกว่า ดังนั้นหากเราถ่ายรูปเป็น AdobeRGB แล้วเอาไปเปิดด้วยจอที่ตั้งเป็น sRGB สีจะดูซีดจางไม่สดใสเหมือนจอ AdobeRGB สำหรับช่างภาพระดับโปรการถ่ายเป็น RAW แล้วมาตั้ง Colorspace ทีหลังจะเป็น workflow ที่สามารถควบคุมสีได้ดีกว่า เพราะสามารถเแปลงเป็น colorspace อื่นๆ ได้มากมาย ไม่จำกัดเฉพาะที่กล้องมีให้

เมื่อ AdobeRGB เก็บสีมาได้มากกว่าทำไมจึงมีคนใช้น้อย เหตุผลสำคัญคือจอส่วนใหญ่ที่ผลิตมาจำหน่ายยังเป็น sRGB ดังนั้นเพื่อเป็นการมั่นใจว่าคนส่วนใหญ่จะเห็นภาพที่เราถ่ายสวยงามสีไม่ซีด จึงต้องใช้ sRGB กันต่อไป ส่วนสำหรับคนที่ทำงานเฉพาะในอุตสาหกรรมการพิมพ์การใช้ AdobeRGB ก็เป็นสิ่งที่คนทำงานเฉพาะเขาใช้กัน และแน่นอนที่สุดว่า Colorspace ใหม่ๆ เช่น DCI-P3 ก็จะมีบทบาทมากขึ้นในอนาคต

ช่างภาพมือใหม่ทุกคนได้รับการสอนมาว่า ถ้าอยากถ่ายภาพให้มีความชัดลึกมากๆ ให้เปิดรูรับแสงแคบๆ หรือใช้เอฟนัมเบอร์สูงๆ แต่ต้องแลกมาด้วยการต้องตั้ง ISO สูงขึ้น หรือ shutter speed ที่ยาวนานขึ้น สิ่งเหล่านี้ไม่เป็นปัญหาอีกต่อไป โดยเฉพาะการถ่ายภาพมาโคร หากเราใช้เทคนิคการถ่ายภาพชนิดนึงที่เรียกว่า focus stacking

Focus stacking คือ เทคนิคการรวมภาพหลายๆ ภาพ ที่ได้จากการขยับจุดโฟกัสขณะถ่ายภาพไปเรื่อยๆ เพื่อเก็บความชัด ณ ตำแหน่งต่างๆ โดยการ register ภาพทั้งหมดให้ตรงกัน แล้วเลือกเอาส่วนที่ชัดของแต่ละภาพมารวมกันเป็นภาพเดียวนั่นหมายความว่า ต้องประกอบด้วยสองส่วนคือส่วนการถ่ายภาพและการประมวลผลภาพนั่นเอง

ในฝั่งการถ่ายภาพจะใช้กล้องอะไรก็ได้ แต่กล้องถ่ายภาพรุ่นใหม่ๆ มักมีฟังก์ชันให้เลือกถ่ายภาพแบบขยับจุดโฟกัสไปเรื่อยๆ เช่น Caonon และ Sony เรียกว่า Focus Braketing, ส่วน Nikon เรียกว่า Focus Shifting

เทคนิคถ่ายภาพที่สำคัญคือ ช่างภาพควรใช้ขาตั้งกล้อง เพราะหากไม่ใช้แล้วอาจจะทำให้การ stacking ไม่ได้ผลดี เพราะถ้าภาพเหลื่อมกันเยอะเกินไปจะมีความยุ่งยากในการซ้อนและรวมภาพเข้าด้วยกัน การเปิดรับแสงให้เท่ากันทุกภาพ โฟกัสเริ่มตั้งแต่จุดใกล้สุดแล้วขยับไปทีละน้อย ตลอดระยะความชัดลึกที่ต้องการ บางครั้งอาจจะใช้ไม่กี่ภาพ

แต่บางกรณีอาจใช้หลายร้อยภาพขึ้นกับความชัดลึกในภาพแต่ละภาพละความชัดลึกทั้งหมดของวัตถุที่ต้องการ การมีอุปกรณ์จะช่วยให้ถ่ายภาพได้สะดวกมากขึ้นในการถ่ายภาพ เช่นขาตั้งกล้องดีๆ ทีแข็งแรง ปรับได้หลากหลาย มี  macro slider หรือ Macro flash สำหรับถ่ายมาโคร เป็นต้น

สำหรับการรวมภาพเข้าด้วยกันต้องใช้ซอฟต์แวร์ทำการซ้อนภาพและรวมภาพ เช่น Adobe Photoshop, Helicon Focus อย่างไรก็ดี กล้องบางรุ่นได้รวมทั้งสองเข้าด้วยกันทำให้เราสามารถได้ภาพความชัดลึกสูงได้โดยตรงจากกล้อง เช่น Olympus (OM1 OM5), Panasonic (GH5 G9II) และ Canon (R7 R10)  เป็นต้น

การถ่ายภาพแบบใดบ้างที่ได้รับประโยชน์จากการทำ focus stacking

1. การถ่ายภาพมาโคร (Macro Photography) การถ่ายภาพมาโครเป็นการถ่ายภาพที่ให้กำลังขยายที่สูงมาก ในการถ่ายภาพแมลง ดอกไม้ หรือสิ่งของเล็กๆ ความชัดลึกอาจมีเพียงเศษเสี้ยวของมิลลิเมตรเท่านั้น focus stacking จึงเป็น สิ่งจำเป็น

   ที่ช่วยให้ภาพมาโครคมชัดทั้งตัววัตถุ (เช่น คมชัดตั้งแต่ดวงตาไปจนถึงปีกของแมลง) สร้างภาพที่เหมือนจริงและมีรายละเอียดสูงจนต้องร้องว้าว

2. การถ่ายภาพทิวทัศน์ (Landscape Photography) เรามักถ่ายภาพทิวทัศน์ด้วยรูรับแสงแคบ (เช่น f/11 หรือ f/16) เพื่อเพิ่มความชัดลึก แต่หากมีวัตถุใกล้กล้องมากเป็นฉากหน้าเช่น ก้อนหินหรือดอกไม้ การถ่ายภาพแบบปกติมักทำให้วัตถุที่ใกล้ที่สุดนี้ยังคงเบลอเล็กน้อย (แม้ใช้ค่า f สูง) การซ้อนโฟกัสเพียง 2-3 ภาพ (ชัดหน้า, ชัดกลาง, ชัดหลัง) ก็เพียงพอที่จะสร้างภาพทิวทัศน์ที่ “คมชัดสมบูรณ์แบบ”

3. การถ่ายภาพผลิตภัณฑ์ ถ่ายเหรียญ ถ่ายพระเครื่อง การถ่ายภาพผลิตภัณฑ์ เหรียญ พระเครื่อง อัญมณี หรืออุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ มักต้องแสดงรายละเอียดที่คมชัดทุกส่วนของผลิตภัณฑ์ Focus Stacking จะช่วยให้ได้ภาพที่ทำให้พื้นผิว ตัวอักษร และรายละเอียดทั้งหมดของวัตถุจะอยู่ในโฟกัสที่สมบูรณ์แบบ

Focus stacking เป็นหนึ่งในเทคนิคของการถ่ายภาพเชิงคำนวณ (computational photography) ที่ทำให้ผลลัพธ์ของภาพถ่ายก้าวข้ามข้อจำกัดทางด้านฟิสิกส์ของการถ่ายภาพในเรื่องของความชัดลึกไปได้

อ.ติ่ง

Histogram หลังกล้อง

ตัวช่วยดูการเปิดรับแสงและรายละเอียดของภาพ

อ. ติ่ง

ฮิสโทแกรม (Histogram) ที่ปรากฎบนจอ LCD หลังกล้องเป็นพระเอกที่ช่วยให้ช่างภาพพิจารณาว่าข้อมูลภาพที่ถ่ายมานั้นเป็นอย่างไรมีรายละเอียดและโทนครบถ้วนหรือไม่ แม้ว่าหลายคนอาจคิดว่าดูภาพจากจอก็รู้แล้ว แต่ภาพที่เห็นจากจอก็มีข้อจำกัด เช่นในสภาพแสงจ้ามากหรือมืดมากจะมีผลต่อการรับรู้ต่างกัน ดังนั้นการดูข้อมูลภาพจากฮิสโทแกรมเป็น จะมีส่วนช่วยให้ช่างภาพรู้ละเอียดขึ้นลึกซึ้งขึ้นไปอีก เรามาทำความรู้จักกับ ฮิสโตแกรมหลังกล้องกัน

ฮิสโทแกรม คือ กราฟแท่งที่แสดงการกระจายตัวของ จำนวนพิกเซล ของภาพในแต่ละ ความสว่าง (Luminosity) โดยทั่วไป Histogram ในกล้องดิจิทัลมีลักษณะดังนี้:

• แกนนอน (X-axis): คือระดับความสว่าง โดย ซ้ายสุด เป็น ส่วนมืดสนิท/เงา (Shadows/Blacks) แล้วไล่ไปเรื่อยๆ ไปยัง ขวาสุด ซึ่งเป็น ส่วนสว่าง/สีขาว (Highlights/Whites) ส่วนตรงกลางของกราฟคือ ส่วนโทนกลาง (Mid-tones)
• แกนตั้ง (Y-axis): เป็นความถี่หรือจำนวนพิกเซล ของภาพในแต่ละความสว่าง ยิ่งเส้นกราฟสูงมากเท่าไหร่ ก็แปลว่ามีจำนวนพิกเซลในความสว่างหรือโทนนั้น ๆ มากเท่านั้น

ในภาพ 8 bits แกนนอนจะมีระดับความสว่าง 256 ระดับ โดยซ้ายสุดคือค่าเลข 0 ขวาสุดคือเลข 255 ส่วนแกนตั้งนั้นเป็นค่าจำนวนพิกเซลแบบสัมพัทธ์ นั่นคือไม่รู้ค่าที่แท้จริง แม้ว่าจะถ่ายภาพ 24 ล้านพิกเซล หรือ 2 ล้านพิกเซล กราฟก็จะเหมือนกันเมื่อถ่ายภาพเดียวกัน

ทีนี้ถ้าเราถ่ายภาพเป็น RAW หละ ฮิสโทแกรมที่เห็นเป็นตัวแทนของไฟล์ RAW ได้หรือไม่

คำตอบคือไม่ได้ เพราะฮิสโทแกรมที่หลังกล้องนั้นสร้างมาจาก preview ของภาพ Jpeg ขนาดเล็กที่ฝังมากับ RAW และผ่านการประมวลผลตามการตั้งค่าต่างๆ ในกล้องมาแล้วเช่น สมดุลสีขาว (white balance) สไตล์ของภาพ (picture style) เป็นต้น ดังนั้นจึงไม่ใช่ฮิสโทแกรมแท้ๆ ของไฟล์ RAW แม้จะไม่สามารถเป็นตัวแทนได้ก็จริง แต่ก็จะมีประโยชน์อย่างมากที่ช่วยเป็นแนวทางให้พอเห็นลักษณะข้อมูลน้ำหนักสีหรือโทนของภาพที่ถ่ายมาได้ ตัวอย่างเช่น แม้ฮิสโทแกรมจะชิดขวาสุดจนเสมือนว่าภาพขาดรายละเอียดโทนสว่างไปแล้ว แต่ก็สามารถดึงหรือปรับภาพในซอฟต์แวร์ให้เห็นรายละเอียดเพิ่มขึ้นได้อีก

มีช่างภาพหลายคนอาศัยเทคนิคถ่ายภาพแบบเปิดรับแสงให้ชิดขวา (exposure to the right) ซึ่งก็คือถ่ายภาพให้ให้ฮิสโทแกรมเริ่มแตะด้านขวามือจนอาจจะดู over แล้วมาดึงภาพให้เป็นภาพปกติภายหลัง เทคนิคนี้เป็นการลดสัญญาณรบกวนในบริเวณส่วนเงาของภาพได้ดีกว่าการถ่ายภาพแบบเปิดรับแสงพอดี

ประโยชน์หลักของฮิสโทแกรมหลังกล้องคือช่วยให้เราดูการเปิดรับแสงในขณะถ่ายภาพได้ว่าเก็บรายละเอียดมาได้ครบถ้วนหรือไม่ กรณีถ่ายภาพที่สภาพแสงส่วนสว่างและส่วนมืดต่างกันมากๆ และมีพื้นที่สองส่วนนี้มาก เราก็จะได้ แท่งกราฟสูงๆ ชิดซ้ายและขวา ให้สังเกตว่า หากแท่งกราฟมีลักษณะเป็นภูเขาก็แสดงว่าเก็บโทนภาพมาได้ แต่ถ้าชิดซ้ายหรือขวามากๆ และแท่งกราฟสูงชันตรงขอบ แสดงว่าอาจจะสูญเสียรายละเอียดของโทนภาพไป

แม้ว่าการเปิด live histogram ขณะถ่ายภาพจะกินพื้นที่จอภาพไปเยอะและสร้างความรำคาญในการมองจอไปบ้างสำหรับช่างภาพบางคน แต่เมื่อนึกถึงประโยชน์แล้วเราก็ควรเลือกเปิดให้จอด้านหลังกล้องแสดงข้อมูลฮิสโทแกรมให้เห็นบ้างในกรณีที่เจอสภาพแสงยากๆ หรือต้องการดูข้อมูลว่าการเปิดรับแสงของเราเก็บข้อมูลโทนภาพมาครบหรือไม่ หรือเราอาจเปิดฟังก์ชัน (ถ้ามี) ให้กล้องเตือนว่าเกิดการสูญเสียโทนส่วนสว่างหรือมืดในกล้อง (tone clipping) ได้ โดยกล้องจะกระพริบๆ ให้เห็นบนจอหลังกล้องเมื่อเปิด preview ดูภาพ บางกล้องอาจมีลักษณะเป็นแถบเส้นๆ เรียกว่า Zebra ให้เห็นที่จอ

ที่กล่าวมาทั้งหมด คือสิ่งที่ผู้ผลิดคิดมาแล้วว่าจะช่วยให้ช่างภาพถ่ายภาพให้ดีขึ้นโดยการดูฮิสโทแกรมบนจอ LCD หลังกล้อง ดังนั้นการดูฮิสโทแกรมเป็นและเข้าใจข้อจำกัดของมัน ก็เป็นตัวช่วยที่ทำให้เราถ่ายภาพได้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น

เคยไหมที่สับสนว่าจะถ่ายภาพในโหมดไหนดี P, S (Tv), A (Av), M หรือ Full Auto (Green Zone) มือใหม่หลายคนเน้นความสะดวกสบาย ไว้ใจระบบวัดแสงของกล้องมาก คิดว่า โหมดอัตโนมัติใช้ง่ายได้ภาพสวย ได้ภาพดีก็พอใจแล้ว แต่.. แต่… มาทางนี้ครับ มือโปรเก่งๆ เขาไม่ใช้โหมดอัตโนมัติแบบนี้โดยไม่ควบคุมปรับโน่นปรับนี่นะครับ งั้นมาดูข้อดีข้อเสียกันว่า มีอะไรบ้าง

✅ ข้อดีของการใช้โหมดอัตโนมัติ (Full Auto)

โหมด Full Auto ถูกออกแบบมาเพื่อให้ได้ภาพในทุกสถานการณ์ เช่นแสงน้อยเกินไปก็จะยิงไฟแฟลชให้ (ถ้ามี) ซึ่งข้อดีจะเป็นดังตารางข้างล่างนี้

❌ ข้อเสียของการใช้โหมดอัตโนมัติ

ข้อเสียเหล่านี้คือสิ่งที่ทำให้ปัจจัยสำคัญที่แยกช่างภาพมืออาชีพออกจากมือใหม่หรือมือสมัครเล่น

สรุป: ช่างภาพที่ดีควรจะต้องเป็นเจ้านายของกล้อง

โหมด Auto เป็นเหมือน “ตัวช่วย“ ช่วงเริ่มต้นสำหรับมือใหม่ แต่เมื่อเราพร้อมที่จะควบคุมกล้องด้วยตัวเองแล้ว การเปลี่ยนไปใช้โหมด กึ่งอัตโนมัติ (เช่น Aperture Priority, Shutter Priority) หรือ โหมด M คือก้าวสำคัญที่จะทำให้เราเป็น ช่างภาพผู้สร้างสรรค์ ไม่ใช่แค่ ผู้บันทึกภาพ

 

โดย อ. ติ่ง